Μια ιστορική απόφαση για τα ψηφιακά δικαιώματα και τις διαδικαστικές εγγυήσεις

Η απόφαση C-470/21 La Quadrature du Net κ.ά., της 30ης Απριλίου 2024, αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη στο δίκαιο της ΕΕ, ιδιαίτερα στον τομέα των ψηφιακών δικαιωμάτων και των διαδικαστικών εγγυήσεων που αφορούν τα τελευταία. Αυτή η ιστορική απόφαση υπογραμμίζει την ανάγκη για “προηγούμενο έλεγχο” από δικαστήριο ή ανεξάρτητο διοικητικό όργανο κατά την πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα, ιδίως σε περιπτώσεις μη σοβαρών παραβάσεων πνευματικών δικαιωμάτων στο διαδίκτυο. Η απόφαση αφορά προδικαστικό ερώτημα που τέθηκε από το γαλλικό Συμβούλιο της Επικρατείας στο πλαίσιο υπόθεσης είχε ως αντικείμενο αίτηση ακύρωσης προεδρικού διατάγματος που επέτρεπε την πρόσβαση σε δεδομένα σύνδεσης με το Dιαδίκτυο χωρίς προηγούμενo δικαστικό έλεγχο ή αξιολόγηση από ανεξάρτητη διοικητική αρχή.

Ένα από τα κύρια στοιχεία της απόφασης είναι η ερμηνεία και η εφαρμογή του άρθρου 52(1) του Χάρτη της ΕΕ, δηλαδή της αρχής της αναλογικότητας, που επιτρέπει περιορισμούς στα θεμελιώδη δικαιώματα εφόσον αυτοί είναι απαραίτητοι και ανταποκρίνονται πραγματικά στους επιδιωκόμενους σκοπούς από την ΕΕ. Η απόφαση υπογραμμίζει τη σημασία του προηγούμενου δικαστικού ή διοικητικού ελέγχου ως απαραίτητης διαδικαστικής εγγύησης, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η δημόσια αρχή επιδιώκει την πρόσβαση σε στοιχεία ταυτότητας που αντιστοιχούν σε διεύθυνση IP. Αυτή η ερμηνεία που προκρίνει το Δικαστήριο, και η οποία δεν ακολούθησε την πρόταση του Γενικού Εισαγγελέα Szpunar, θεσπίζει ένα σημαντικό προηγούμενο για μελλοντικές υποθέσεις που αφορούν την απαραίτητη ισορροπία που θα πρέπει να υφίσταται μεταξύ της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, και ιδίως των διαδικαστικών εγγυήσεων, και των μέτρων επιβολής του νόμου στο ψηφιακό περιβάλλον. Όπως υπογραμμίζει το ΔΕΕ στην παράγραφο 131 της απόφασης : “Η απαίτηση προηγούμενης εξέτασης από δικαστήριο ή από ανεξάρτητο διοικητικό όργανο είναι αναγκαία όταν, στο πλαίσιο εθνικής νομοθεσίας που επιτρέπει σε μια δημόσια αρχή να έχει πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα, αυτή η πρόσβαση συνεπάγεται τον κίνδυνο σοβαρής παρεμβολής στα θεμελιώδη δικαιώματα του ενδιαφερόμενου προσώπου, καθώς μπορεί να επιτρέψει στη δημόσια αρχή να καταλήξει σε συγκεκριμένα συμπεράσματα σχετικά με την ιδιωτική ζωή του προσώπου αυτού και, ενδεχομένως, να διαμορφώσει ένα λεπτομερές προφίλ αυτού του ατόμου”.

Επιπλέον, το γεγονός ότι η απόφαση κρίθηκε από την Ολομέλεια του ΔΕΕ, πράγμα αρκετά σπάνιο για προδικαστικό ερώτημα, υποδηλώνει την εξαιρετική σημασία της για την ερμηνεία της έκτασης των ψηφιακών δικαιωμάτων. Η απόφαση υπογραμμίζει για μια ακόμη φορά την επιδιώξη από το ΔΕΕ της αποτελεσματικής προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων στην ψηφιακή εποχή και καθιερώνει ένα προηγούμενο για τη διασφάλιση της δικαστικής προστασίας σε παρόμοιες υποθέσεις. Συνολικά, η απόφαση C-470/21 αναδεικνύει την ανάγκη διαρκούς συντονισμού του δικαίου της ΕΕ με τις ψηφιακές προκλήσεις και τον συνεχή διάλογο μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών δικαστηρίων για την υπεράσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων.