Τα Ορια ελευθεριας της εκφρασης των δικηγορων

Στην υπόθεση Lutgen κατά Λουξεμβούργου, το ΕΔΔΑ εξέδωσε εάν η καταδίκη δικηγόρου για περιφρόνηση δικαστηρίου (contempt of court) ήταν σύμφωνη με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, διάταξης που κατοχυρώνει την ελευθερία της έκφρασης. Η υπόθεση προέκυψε από ένα θανατηφόρο αρτύχημα στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου χάλυβα της ArcelorMittal τον Μάιο του 2019. Ο νομικός εκπρόσωπος της εμπλεκόμενης εταιρείας, επικονώνησε επανειλημμένα με τον αρμόδιο δικαστή και τα υπουργεία Οικονομικών και Δικαιοσύνης ζητώντας την άρση της σφράγισης ηλεκτρικών εγκαταστάσεων της εταιρείας προκειμένου να αποφευχθεί σοβαρή οικονομική ζημία εις βάρος της.

Τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του δικηγόρου, τα οποία επέκριναν τον χειρισμό της υπόθεσης από τον δικαστή, οδήγησαν σε ποινικές κατηγορίες εναντίον του για περιφρόνηση του δικαστηρίου. Πιο συγκεκριμένα, ο δικηγόρος είχε αναφέρει σε ηλεκτρονικό μήνυμα που είχε αποστείλει στα προαναφερθέντα υπουργεία, μεταξύ άλλων ότι   “δεν είναι η πρώτη φορά που έχω προβλήματα με αυτόν τον δικαστή”.  Ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ο προσφεύγων υποστήριξε ότι είχε ασκήσει το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης και ότι ανέδειξε πιθανές δυσλειτουργίες της δικαιοσύνης. Ωστόσο, τα εθνικά δικαστήρια αποδείχθηκαν αυστηρά με την περίπτωσή του κρίνοντας ότι οι εκφράσεις που χρησιμοποίησε υπερέβησαν τα αποδεκτά όρια αποτελώντας περιφρονητική συμπεριφορά προς τον δικαστή. Ο δικηγόρος αθωώθηκε από την κατηγορία της εκφοβισμού του δικαστή, αλλά του επιβλήθηκε πρόστιμο €2,000 για περιφρόνηση, το οποίο αργότερα μειώθηκε σε €1,000 κατ΄έφεση. Το ακυρωτικό Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση του εφετείου, απορρίπτοντας τους ισχυρισμούς περί παραβίασης της ελευθερίας έκφρασης του δικηγόρου. Κατέληξε ότι, αν και ο δικηγόρος είχε δικαίωμα να εκφράζει ανησυχίες για τη λειτουργία της δικαιοσύνης, ο τρόπος έκφρασής του, συμπεριλαμβανομένων των υπαινιγμών για τον επαγγελματισμό του δικαστή, υπερέβη τα όρια της αποδεκτής κριτικής. Το εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι η επιβληθείσα ποινή δεν ήταν δυσανάλογη προς τον σκοπό διασφάλισης του σεβασμού στη δικαστική αρχή καθώς και τη δικαστική αμεροληψία .

Το ΕΔΔΑ εστίασε στη βαρύτητα των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στον προσφεύγοντα. Θεώρησε την επιβληθείσα ποινή δυσανάλογη προς τον νόμιμο επιδιωκόμενο σκοπό σε σχέση με το περιεχόμενο των μηνυμάτων που απέστειλε ο δικηγόρος στις αρμόδιες αρχές. Κατέληξε, πολύ ορθά, σε παραβίαση του Άρθρου 10 της Σύμβασης. Ορισμένοι ίσως αντιτείνουν ότι ο δικηγόρος θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτικός στις εκφράσεις του. Από την άλλη πλυερά, για ποιο λόγο θα έπρεπε να καταδικαστεί για περιφρόνηση δικαστηρίου από τη στιγμή που αυτό που βασικά του καταλόγισαν τα εθνικά δικαστήρια ήταν η αναφορά του σε προηγούμενα προβλήματα που είχε με τον συγκεκριμένο δικαστή; Όταν ο δικαστής είναι ανεπαρκής θα πρέπει να υπομένει την κριτική που αναλογεί, φυσικά με μέτρο και με τον απαιτούμενο σεβασμό που απαιτείται όταν κάποιος επικρίνει τη λειτουργία της δικαιοσύνης.

The limits of lawyers’ Freedom of Expression

In the case of Lutgen v. Luxembourg, the ECHR examined whether the conviction of a lawyer for contempt of court was consistent with Article 10 of the ECHR, which safeguards freedom of expression. The case arose from a fatal accident at the ArcelorMittal steel plant in May 2019. The legal representative of the involved company repeatedly contacted the presiding judge and the Ministries of Finance and Justice, requesting the lifting of the sealing of the company’s electrical installations to avoid severe financial damage.

The lawyer’s emails, which criticized the judge’s handling of the case, led to criminal charges against him for contempt of court. Specifically, the lawyer mentioned in an email sent to the aforementioned ministries, among other things, that “this is not the first time I have had problems with this judge.” Before the national courts, the applicant argued that he had exercised his right to freedom of expression and had highlighted potential judicial dysfunctions. However, the national courts were strict with his case, concluding that the expressions he used exceeded acceptable limits and constituted contemptuous behavior towards the judge. The lawyer was acquitted of the charge of intimidating the judge but was fined €2,000 for contempt, which was later reduced to €1,000 on appeal. The Court of Cassation upheld the appellate court’s decision, rejecting the claims of a violation of the lawyer’s freedom of expression. It concluded that, although the lawyer had the right to express concerns about the functioning of the judiciary, the manner in which he expressed himself, including insinuations about the judge’s professionalism, exceeded the bounds of acceptable criticism. The national court ruled that the imposed penalty was not disproportionate to the purpose of ensuring respect for judicial authority and judicial impartiality.

The ECHR focused on the severity of the sanctions imposed on the appellant. It considered the penalty imposed disproportionate to the legitimate aim pursued in relation to the content of the emails sent by the lawyer to the relevant authorities. It rightly concluded that there was a violation of Article 10 of the Convention.

Some may argue that the lawyer should have been more careful in his expressions. On the other hand, why should he be convicted of contempt of court when what the national courts mainly accused him of was his reference to previous problems he had with the specific judge? When a judge is incompetent, they should endure the corresponding criticism, naturally with restraint and the required respect necessary when one criticises the functioning of the judiciary.